Ecologisch verantwoorde nobele wilden

Vroeger waren het vooral rare kinderen die Indiaantje wilden zijn bij 'Cowboytje & Indiaantje'. Buitenbeentjes, die bij gym 't laatst gekozen werden. Normale kinderen wilden liever cowboy zijn om met stoere revolvers en witte hoeden indruk te maken op klasgenootjes.

Ouders waren zich terdege bewust van deze vroegtijdige drang naar maatschappelijke status, en maakten zich zorgen als er bovenaan het verlanglijstje van hun schaap 'pijl & boog' prijkte in plaats van een degelijk klapperpistool. Die bezorgdheid ("Het zal toch wel goed komen met onze Gijs!?") is terecht gebleken: de meeste cowboys zijn tot succesvolle bedrijfsleiders uitgegroeid, terwijl de Indianen hun brood moeten verdienen met armetierige columnpjes.

Maar de tijden zijn veranderd. De lndiaan vervult tegenwoordig een voorbeeldfunctie in onze samenleving.

Al vanaf de ontdekking van de Nieuwe Wereld heeft de westerse maatschappij met de autochtone bevolking geflirt. Columbus vond de roodhuiden dan misschien heidense wilden, maar genoot van hun 'utopische, onbezorgde levenswijze'. Blijkbaar snakten de Europeanen toen al naar een beetje escapisme.

Vijf eeuwen en een genocide later heeft die romantiek een nieuw jasje gekregen: de Indiaan is in ons bewustzijn van nobele wilde tot wijs natuurmens gepromoveerd. Indianen, zo leren onze kinderen tegenwoordig op school, leven in harmonie met hun omgeving. Ze beschouwen de natuur niet als bezit omdat ze er zelf deel van uitmaken en omdat alles bezield is door de grote geest.

Deze holistische visie gaat er natuurlijk in als koek bij Nederlandse New Agers: ons nationaal ego heeft zoveel deuken opgelopen van het milieumoralisme dat ze toe is aan een spiritueel totaalpakket, zeker als dit een stoere verpakking krijgt.

Probleem is dat de mythe niet helemaal overeenkomt met de feiten. Zo bestaat er niet zoiets 'de' Indiaan; in Noord-Amerika hebben honderden zeer verschillende stammen naast elkaar geleefd en raakten hun leden pas de laatste jaren gemixt door gedwongen integratie.

Verder is die harmonie met de natuur nogal overtrokken: er waren stammen die roofbouw pleegden, andere die hele beverpopulaties uitmoorden (toegegeven: geïnstigeerd door handel met de blanken). Oorlogsvoering als territoriumvergroting was bepaald geen uitzondering. De Indiaan, kortom, was niets menselijks vreemd, tot en met verfijnde martelpraktijken toe.

Vanzelfsprekend laten Indianen-dwepers zich niet van de wijs brengen door dit soort details. Zij zien de Indiaan zoals ze hem willen zien, een spirituele Greenpeace-krijger. En de commercie maakt daar graag gebruik van.

Zo heeft Marlboro haar frisse blanke cowboycampagne omgeturnd tot een hallucinatoire Indiaanse boodschap: ondersteund door ijle dwarsfluiten en fotogenieke natuurbeelden oppert een krakend opperhoofd dat mensen (lees: blanken) weer contact met de natuur moeten maken (waarschijnlijk door een Marlboro te roken). Uit de mond van een Europeaan zou zoiets een ecologisch cliché zijn, verpakt in een Indiaans jasje is het filosofische dieppraat.

Verder heeft Disney met de mega-merchandising annex geschiedvervalsing van 'Pocahontas' overal in Amerika Indiaanse genen wakker gemaakt: opeens gaan allerlei vermeende halfbloeden prat op hun stamboom - alsof deze een verdienste is.

Een andere uitwas vormen de charlatans. Steeds meer geschminkte blanken en geëxcommuniceerde Indianen doen zich voor als volleerd medicijnman om onnozele Europeanen voor grof geld zweethutcursussen te geven (ook een bedrijfsleider wil wel eens contact met de Grote Geest). Tekenend is dat een van de meest gerespecteerde vertegenwoordigers van het 'Indiaans denken' ontmaskerd is als een geïmmigreerde Griek met talent voor manipulatie.

Waarschijnlijk is de beste manier om een Hollandse Indiaan te worden gewoon weer Indiaantje spelen. Er bestaat een bedrijf dat tipi's verhuurd, en in een Apeldoorns speciaalzaakje kun je terecht voor een coole outfit. De eigenaar, een christen in hart en ziel maar met het uiterlijk van een Apache, geeft lachend toe dat hij nog nooit een voet gezet heeft in Amerika.

Hij vindt Indianen alleen maar interessant omdat ze er zo stoer uitzien. Voor een zacht prijsje maakt hij je mocassins op maat of knipt hij een 'adelaarsveer' precies zo in als jij denkt dat een echte Indiaan dat zou doen. Want ook in jou schuilt de Grote Geest.