columns over tv titels

A-sociale sfeer in de sociale werkplaats

Gloeiende broden van de lopende band pakken. Glibberige dopjes op flesjes draaien. Enveloppen vouwen. Pallets stapelen. Vakken vullen. Ik heb zo veel ongeschoolde baantjes gehad dat ik me er bijna tot verdoemd voel. Het begon als onschuldig vakantiewerk, ontspoorde in een 'ik weet niet wat ik met mijn leven aan moet tijdspoelen' en groeide uit tot een noodzakelijke aanvulling op mijn freelance inkomen.

Ieder baantje voelde als een fuik. De herrie, de stompzinnigheid, de collega's met hun voetbalgeleuter. Toch vond ik in iedere fabriekshel wel een engel. Een buitenbeentje waar ik mee kon lachen, die mijn vertrouwen in de mensheid herstelde. NPS-serie 'Werken aan Werk' ging over de lopende band in een sociale werkplaats. Feest der herkenning.

Musketflikken. Krokante paaseitjes. Kersenbonbons. Alle denkbare tandverziekertjes worden in fabriek De Baronie gemaakt. Ze moeten in zakjes, de zakjes moeten in dozen, de dozen moeten dichtgeplakt. Een chef met snorloze baard dirigeert iedereen naar de juiste plek aan de band. "Discipline is nodig bij dit soort mensen," weet hij. "Als ze allemaal 2 minuten extra pauze nemen is dat 270 x 2 per jaar. Reken maar uit!"

De fabriek is een sociale werkplaats, maar wedijvert met het bedrijfsleven. Jakkeren dus. Dat vinden de werknemers niet leuk. Ze zijn zwakbegaafd, maar van hun reputatie als vrolijke, aanhankelijke, directe medemensen laten ze niets merken - ze lopen elkaar voortdurend te stangen.

Sommigen komen extra vroeg naar het werk om eikaars favoriete plekje aan de band weg te kapen. Jaap zit de hele dag vals te fluiten, gaat extra hard door als hij moet dimmen ("Ik ben een goeie pester, hèhèhè!"). En Karel duwt baldadig dozen van de band omdat zijn collega niet wil luisteren ("Hé dove! Hé dove! Hé dove!")...

'Werken aan werk' klinkt als een naïeve Postbus 51-brochure die langdurig werklozen tot solliciteren moet stimuleren. Maar zelfs de zwakst begaafde zal na deze reportage door willen leren - sociale werkplaatswerk is net zo erg als ongeschoold werk voor hoogbegaafden.

Toch was er ook in de Baronie een engel te ontwaren. Zwak begaafd was-ie niet, maar vanwege leeftijd tot de sociale werkplaats verdoemd. "Jaha", bulderde hij uitdagend door de fabriekshal, "stel je eens voor dat de mensheid zonder kersenbonbons kwam te zitten!" Op de computer leest hij dat de machine al 9 miljoen kersenbonbons heeft gemaakt. "Dat kan ik niet bevatten. Wil ik niet bevatten. Ik vind het een verschrikkelijk product, alleen die lucht al." Even is hij stil. Dan, met wanhopige blik: "Ik moet er niet aan denken om er nog eens 9 miljoen te maken..." Zelfs een doorgewinterde fabrieksengel heeft wel eens behoefte aan een eigen engelbewaarder.