columns over tv titels

The X-files maakt van paranoia common sense

'Just because you're paranoid doesn't mean they're not out to get you.' Het lijkt erop dat deze ultieme graffiti-spreuk steeds serieuzer genomen wordt: samenzweringstheorieën zijn populairder 'dan ooit. Vooral op Internet wordt uitgebreid en serieus gediscussieerd over de meest krankzinnige achtervolgingswanen. De Amerikaanse regering zou soldaten met radiogolven manipuleren, LSD-goeroe Timothy Leary zou CIA-agent geweest zijn, de maanlanding zou in scène zijn gezet.

De theorieën zijn meer dan entertainment, want vaak angstwekkend goed gedocumenteerd en beargumenteerd. Ze geven je het gevoel dat je een ingewijde bent, dat je boven de kudde staat Ook de televisie pikt een graantje mee van deze trend. 'The X-files', de we-zijn-niet-alleen-serie waarin de Amerikaanse overheid informatie over aliens achterhoudt, scoort gigantische kijkcijfers. Enigszins in de schaduw hiervan staat 'Nowhere Man'. Geen serie over weggemoffelde aliens, wel prima geschikt om je eigen paranoia aan te scherpen.

Hoofdpersonage is Thomas Veil, een succesvol fotograaf. Hij is gelukkig getrouwd en heeft een druk sociaal leven. Thomas' bestaan wordt op z'n kop gezet als zijn vrouw tijdens een diner verdwijnt. Het restaurantpersoneel beweert haar nooit gezien te hebben, hun tafeltje is opeens bezet door. vreemden. Hopend op een slechte practical joke haast hij zich naar huis. Zijn vrouw blijkt thuis, maar met een andere man getrouwd en doet alsof ze Thomas nooit eerder gezien heeft. Ook zijn vrienden en familie kennen hem niet meer. Thomas is zijn identiteit kwijt.

Even denkt hij dat hij gek is geworden, maar komt er dan achter dat een organisatie hem brainwasht om negatieven van een compromitterende foto te bemachtigen. Thomas slaat op de vlucht en wordt iedere aflevering opnieuw in een val gelokt.

Begrijp me goed: 'Nowhere Man' is volstrekt ongeloofwaardig. Geen enkele organisatie zou op zo'n omslachtige manier te werk gaan als ze met wat waarheidsserum en een ouderwetse martelpartij gelijk resultaten zou boeken. Maar als ware samenzweringsliefhebber maak je je niet druk om waarschijnlijkheid. Dan kick je op de argwaan waarmee Thomas nieuwe vrienden maakt - die kunnen immers een handlanger van de organisatie zijn - en op Thomas' cynisme, dat hem een door-het-leven-getekend aura geeft.

Toch wil je dat er een einde aan zijn nachtmerrie komt. Heel gemeen daarom was een aflevering die het happy end van de serie leek (maar ik gelukkig met inmiddels getrainde argwaan bekeek). Hierin werd de organisatie opgerold en Thomas herenigd met zijn vrouw. Heel veel gehuil en verhalen hoe zij gedwongen werd mee te spelen. Even lijkt alles weer goed. Totdat ze, tijdens een vrijpartij en tussen neus en lippen door, Thomas naar de negatieven vraagt. 'Je kunt ze niet vertrouwen,' dacht ik. 'Vooral je vrouw niet,' dacht Thomas.