columns over tv titels

Humor zonder definitie

O, gruwel. Jiskefet, het Verkeerd begrepen' satirisch programma van Michiel Romeyn, Herman Koch en Kees Prins, is door de massa ontdekt. Door de hordes VPRO-schapen, die zonder enig kritisch vermogen flirten met alles wat naar absurdisme riekt. Dank zij hen zal Jiskefet straks behalve een verkeerd begrepen ook een verkeerd gewaardeerd programma zijn.

Hun onnozelheid bleek duidelijk toen een Jiskefet-fanclub door de VPRO-gids werd geïnterviewd. De fans beschouwden Jiskefet als de opvolger van Monty Python, en constateerden een duidelijke parallel tussen Jiskefet's 'De Dierenwinkel' (enge man verkoopt enge beesten in enge schoenendozen aan enge klant) en Python's beroemde Parrot-sketch (klant probeert tevergeefs dode papagaai in te ruilen).

Heel dom. Jiskefet's sketch is niet, zoals Python, gebaseerd op een rechtlijnige logische structuur maar op een intuïtieve sfeerschets; de humor van De Dierenwinkel komt voort uit een curieuze combinatie van perversie, mysterie en verbasterde boekentaal, terwijl de Parrot-sketch drijft op een consequent doorgevoerde ontkenning. Zo glashelder als Python te werk gaat, zo ongrijpbaar is Jiskefet.

In het interview werd ook - heel voorspelbaar - een link met Kees en Wim gelegd. Gaat nauwelijks op. Jiskefet maakt bij haar satires veel minder gebruik van aandikking dan het duo, en vertrouwt veel meer op vernuftig acteerwerk: Herman Kochs briljante persiflage van Maarten 't Hart was het resultaat van een nauwkeurige imitatie van 't Hart's neurotische motoriek; bij Wim de Bie zou een soortgelijke poginge zonder twijfel in een krampachtige nadrukkelijkheid verzanden.

Verder is het waarschijnlijkheidsgehalte van Jiskefet's typetjes veel hoger dan dat van de typetjes van Koot & Bie. Waren Jacobse en Van Es vermakelijke fantasieproleten, Michiel Romeyn past - als hij met zijn ruftige trainingspak, vette fourwheeldrive en foutloze proletenjargon campings, shoarmatenten en winkelcentra intimideert - naadloos in een bezorgde Ikon-reportage over de teloorgang van Mokum. Vakwerk.

Het is zonneklaar dat Jiskefet vooral met dit laatste typetje bij de fans scoort. Lekker herkenbaar, lekker direct. De fanclub repte in ieder geval nauwelijks over Jiskefet's minder toegankelijke, maar in feite fascinerender creaties: de Witte Neger van Romeyn (rare platblanke Amsterdammer met Afrikaanse 'roets' en huwelijksakkefletjes), of de zitkuil-comedy 'Dank je Party Time J.J.' (parodie op Wim T. Schippers vol grachtengordelmeligheid).

Het zijn inderdaad zeer merkwaardige sketches die geen schaterlach opwekken, maar wel een eeuwigdurende grijns afdwingen zonder dat precies duidelijk is waarom. En gezien het zeer wisselende peil van Jiskefet vraag ik me af of de heren zelf altijd weten waar ze mee bezig zijn. Houden zo.