columns over tv titels

Oliver Sacks kokketeert met La Tourettepatiënt

Oliver Sacks is 's werelds populairste neuroloog. Sacks schrijft vlotte boekjes over afwijkingen van het brein met wonderlijke titels als 'De man die zijn vrouw voor een hoed hield'. Sacks is bovendien fotogeniek; met geleerde baard en pretoogjes lijkt hij een kruising tussen Freud en Robin Williams - de laatste speelde hem in Sacks-verfllming 'Awakenings'.

Sacks komt echter het liefst zelf in beeld. Boze tongen beweren dat hij te populair doet voor een wetenschapper. Dat Sacks dubieuze trekjes heeft bleek uit BBC-serie The Mind Traveler (VPRO, donderdagavond). Sacks ging in Parijs op stap met Shane, een man die lijdt aan het syndroom van La Tourette.

"Nerveuze aandoening die wordt gekenmerkt door motorische storingen en echolalie, oftewel het onwillekeurig herhalen van woorden." Sacks leest hardop voor uit het boek dat Gilles de La Tourette in 1885 over Shane's syndroom schreef. 'Echolalie!' grapt Shane onmiddellijk, 'Echolalie!'. Shane is een aantrekkelijke Canadese vent van een jaar of dertig. Het syndroom kan zich bij hem in alle hevigheid manifesteren omdat hij weigert tranquillizers te slikken.

Dat betekent een slopend bestaan. Als hij met Sacks op pad gaat 'moet' hij steeds even achteruit lopen, struiken aaien, in standbeelden klimmen. La Tourette draait om impulsen; Shane heeft een onstuitbare drang om aan te raken. Hij geeft wildvreemden opeens een handje. "Hoi. Ik ben Jack Jones. Stem op mij!" grapt hij dan.

Het is bij Shane niet altijd duidelijk wat Tourette en wat Shane is. "La Tourette is een combinatie van biologische, persoonlijke en culturele factoren," verduidelijkt Sacks terwijl Shane hem aan zijn oor trekt. "Dit kan bijvoorbeeld niet als neurochemische reactie verklaard worden." "Nee", zegt Shane, "dit is gewoon pesten!"

Het lijkt of Shane soms vervelend doet om zijn afwijking minder te laten opvallen. Aangezien zijn gedrag nogal eens agressie opwekt doet hij aan karate, waarvan de impulsieve bewegingen aansluiten op de symptomen. Ook in zijn werk als kunstschilder ondervindt hij geen hinder: zijn expressionistische doek van een tijgerkop met bloeddoorlopen ogen is ronduit indrukwekkend.

En de vrouwen vallen bij bosjes voor zijn spontaniteit. Maar van een relatie komt het zelden. Te uitputtend. We zien hem even in zijn hotelkamer liggen, terwijl hij alle tics hun gang laat gaan. Hartverscheurend.

Sacks vond het avontuur met Shane geweldig. "Shane is bovenal mijn vriend," beweerde hij terwijl zijn patiënt een riooldeksel oplichtte. Het is moeilijk Sacks te geloven, en niet alleen vanwege zijn wetenschappelijke fascinatie. Sacks, zelf een stijve, cerebrale man, bestudeerde zijn vriend alsof hij zelf nooit van zijn leven naar een impuls had geluisterd. Shane mag dan meer dan patiënt voor hem zijn, Sacks vriendschap is gedrenkt in jaloezie.