columns over tv titels

De nadagen van een komisch duo

De meeste komieken zijn niet in staat om op het hoogtepunt van hun carrière te stoppen. Denk aan Toon Hermans, die bij zijn laatste conferences gedementeerde grapjes over 'poesjes' stond te maken, of aan Freek de Jonge die tegenwoordig in talkshows cultuurpreken afsteekt en langzaam in een zelfparodie afglijdt. Maar hoe zit het met Koot & Bie? Kijkt daar nog wel eens iemand naar?

Ikzelf heb het duo al jaren geleden afgeschreven toen de typetjes uitgehold raakten en de nieuwe typetjes authenticiteit misten (met als dieptepunt Oude Knarren). En toen Jiskefet ook nog eens liet zien hoeveel beter zij het konden, leek het gedaan met de status van het duo. Toch is enig respect gepast - het blijven de geestelijke vaders van Jacobse & Van Es, Meneer Foppe, Cor van der Laak en wethouder Hekking.

Het weerzien na zo'n tijd gaat gepaard met een grote bereidheid om te glimlachen. En goddank vallen hun nieuwe typetjes alleszins mee: een homoseksuele ex-zakenman/kapitein die klaagt over de annexatie van de smartlap door de campy nichtenwereld, een rechtsdenker met een coupe à la Willy Claes die over voormalig Joegoslavië ratelt, een zwaar besnorde en beregenjaste amateurvoetbaltrainer die over zijn ontslag neuzelt... De typetjes zijn raak. Niet echt scherp maar ook zeker niet oubollig.

Punt is dat - misschien nog meer dan vroeger - alleen Koots personages overtuigen. De Bie mist het neurotisch kameleontisme om de tics van zijn 'slachtoffers' eigen te maken; zijn typeringen blijven hangen in krampachtige pogingen die beschamend afsteken tegen het natuurlijke plezier van Van Kooten of het soepele venijn van Jiskefet.

Toch wordt me nu ook meer dan ooit duidelijk hoe essentieel de rol van De Bie als denker binnen het duo is. Hij is de beginselvaste maatschappijcriticus, hij is de intellectueel die van het programma meer dan een grap maakt - een niet te onderschatten prestatie in deze tijden van hyperironie; en juist dit aspect geeft Van Kooten & De Bie bestaansrecht naast het a-politieke Jiskefet. Jammer alleen dat De Bie zijn rol niet wil beperken tot aangever of commentator.

Wat Van Kooten & De Bie uiteindelijk de das om zal doen is hun leeftijd. Ze zijn grijs geworden dat het niet leuk meer is. Ze missen iedere 'voeling' met de jeugd en kunnen deze niet langer overtuigend persifleren. Oude knarren. En het is de vraag of ze waardige opvolgers zullen krijgen - wie het stand-up comedian talent van tegenwoordig aanhoort, komt in een zware dip terecht. Mocht er toch weer een komiek van hun kaliber rijzen, dan zal dat waarschijnlijk een Koot zijn. Want kameleontische clowns mogen dan zeldzaam zijn, intelligente maatschappijcritici lijken volledig uitgestorven.