columns over tv titels

FBI-duo onderzoekt bovennatuurlijke fenomenen

Een jaar of twintig geleden verscheen op onze buis een Amerikaanse serie over het Federal Bureau of Investigation, FBI. Ik was toen nog jong en naïef, maar toch viel me al op hoe onwaarschijnlijk onkreukbaar de 'Feds' er in afgeschilderd werden. Geen kille blikken achter Ray Bans, geen intonatie vol intimidatie, maar keurige brillcreamcoupes die onberispelijke arrestaties uitvoerden: met de revolver in de ene en de badge in de andere hand ging het van: "Hold it, FBI!", waarop de verdachte het vuur opende, miste, en dan door de agent werd uitgeschakeld met een kogel in de schouder - Law & Order in z'n zuiverste vorm.

Anno 1994 kan de FBI niet meer blind terugvallen op dergelijke tactieken. Want tegenwoordig heeft ze niet alleen met seriemoordenaars en bankrovers te maken, maar ook met klopgeesten, aliens en kunstmatige intelligentie. Tenminste, als we de Amerikaanse serie The X-files mogen geloven. Uitgezonden door de BBC en de VOO.

De zogenaamde X-files van de FBI betreffen zaken waar de gewone FBI-methodiek geen vat op heeft: onverklaarbare verdwijningen, mysterieuze moorden - zaken met een paranormaal luchtje. Voor dergelijke gevallen wordt special agent Mulder erbij gehaald, een kenner van het bovennatuurlijke, en Scully, een meer conventionele agente die met haar rationele benadering de burgerlijke scepsis vertegenwoordigt.

Mulders kalme charisma geeft de X-files een geloofwaardige toon, maar de suspense wordt weer ondermijnd door de bijna lachwekkende stelligheid waarmee hij de cases een bovennatuurlijk karakter toedicht - in Mulders denkraam lijkt geen plaats voor ordinaire roofmoord of ontvoering.

Om deze paranoia aannemelijk te maken hebben de schrijvers scènes uit filmklassiekers als The Thing, Close Encounters, Poltergeist en De Lift afgekeken, in een ander jasje gestoken en in de plots van The X-files gestopt. Zo kan de kijker, die bovennatuurlijke verschijnselen immers uitsluitend uit de bioscoopfilm kent, het gevoel krijgen van een echte para-deskundige.

Om de paranoia compleet te maken, sluiten de makers sommige afleveringen af met de mededeling dat Mulders en Scully's wereld-schokkende ontdekkingen door de overheid in de doofpot gestopt zullen worden - voor defensie-doeleinden enzo. Wel even wat cynischer dan in de seventies-serie.

Ik betwijfel of The X-files in ons land zal aanslaan. Wij hebben het hier niet zo op vage dingen tussen hemel en aarde. Onze mystieke traditie is nooit verder gekomen dan Het Kabouterboek van Rien Poortvliet. En ik kan me niet voorstellen dat de puntmutsen op moord en ontvoering uit zijn. Maar je kunt nooit weten. Ook hier wordt van alles in de doofpot gestopt. Kijk maar eens goed in het Moerasbosje. Zijn dat echt wel allemaal konijnen?